خواجه نصير الدين الطوسي ( مترجم : شاهرودى )
117
جواهر الفرائض در ارث با ترجمه فارسى ( فارسى ) قسمت 2
--> مضاف إلى ما يفرضُ واحداً فكسر و ذلك الواحد مخرجه . و المطلق إن كان له أحدالكسور التسعة أو جذر فمُنْطِق و إلاّ فأصمّ . والمنطق ان ساوى أجزائه فتامّ ، او نقص عنها فزائد ، أو زاد فناقص » . توضيح مطلب : در اين عبارت به بيان اقسام عدد پرداخته شده كه از اين قرار است : عدد مطلق : آن است كه به قياس و ملاحظه عدد ديگر درنظر گرفته نشود مانند اعداد : « 2 ، 3 ، 4 ، 5 ، 6 ، 7 و . . . » . به عدد مطلق عدد صحيح نيز گفته مىشود . عدد مضاف : آن است كه به عدد ديگر نسبت داده شده است ، و درعدد مضاف اليه دو چيز معتبر است : 1 - بايداز عدد مضاف بزرگتر باشد . 2 - بايد آن را با جميع أجزايش واحد حساب كنيم و عدد مضاف را به آن واحد نسبت دهيم . به عدد مضاف « كسر » مىگويند . مثلاً هرگاه عدد « 2 » را به « 5 » نسبت دهيم و بگوييم دو پنجم ؛ معنايش اين است كه عدد « 5 » را با جميع اجزايش واحد حساب كردهايم و دو تا از آن را برداشته و به آن نسبت دادهايم كه آن را درحساب به اين طريق مىنويسند : ( 5 ) . عدد « 2 » را كسر گفته و عدد « 5 » رامخرج كسر ، و آن خط بين « 2 » و « 5 » را خطّ كسرى مىگويند . عدد مطلق و صحيح داراى دو قسم است : مُنطِق و أصمّ . عدد مُنْطِق : عبارت است از عددى كه يا داراى كسر باشد [ يكى از كسور نه گانه ] و يا داراى جذر . منظور از جذر آن است كه اگر عددى را بر عدد ديگر تقسيم كنيم ، حاصل همان عدد مقسوم عليه شود مانند عدد « 16 » كه اگر آن را بر عدد « 4 » تقسيم كنيم ، حاصل همان عدد « 4 » مىشود ؛ لذا عدد « 4 » را جذر و عدد « 16 » را مجذور گويند .